กระทงลาย
กระทงลาย
ชื่อสมุนไพร : กระทงลาย
ชื่อเรียกอื่น ๆ : นางแตก
(นครราชสีมา), มะแตก, มะแตกเครือ,
มักแตก (ภาคเหนือ, ภาคอีสาน), กระทงลาย, กระทุงลาย, โชด
(ภาคกลาง) และ หมากแตก
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Celastrus
paniculata Wild.
ชื่อสามัญ : Black Ipecac, Black Oil Plant, Black
Oil Tree, Celastrus Dependens, Climbing Staff Plant, Climbing Staff Tree และ Intellect Tree
วงศ์ : CELASTRACEAE
ลักษณะสมุนไพรกระทงลาย
ต้นกระทงลาย จัดเป็นไม้เถาเนื้อแข็งขนาดใหญ่
มีความสูงของต้นประมาณ 3-10 เมตร หรือขึ้นพาดพันต้นไม้อื่นไปได้ไกลถึง
10 เมตร เปลือกลำต้นเป็นสีน้ำตาลปนสีเทา ผิวขรุขระเล็กน้อย
ตามกิ่งจะมีรูอากาศกระจายอยู่ทั่วไป ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการใช้เมล็ด
ขึ้นได้ในดินทุกชนิด ชอบแสงแดดแบบเต็มวัน สามารถพบต้นกระทงลายได้ทั่วไป
โดยมักขึ้นตามป่าเบญจพรรณ ป่าโปร่ง ป่าดงดิบ ป่าผลัดใบ ป่าละเมาะ
หรือตามพื้นที่โล่ง ที่ความสูงเหนือระดับน้ำทะเลตั้งแต่ 0-1,300 เมตร และจะพบได้มากทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีเขตการกระจายพันธุ์อยู่ทางจีนตอนใต้ พม่า อินเดีย ภูมิภาคอินโดจีน
ภูมิภาคมาเลเซีย จนถึงออสเตรเลีย และนิวแคลิโดเนีย
สำหรับในประเทศไทยสามารถพบได้ทั่วทุกภาค ใบกระทงลาย ใบเป็นใบเดี่ยว
ออกเรียงสลับกัน ลักษณะของใบเป็นรูปรี หรือรูปวงรี หรือเป็นรูปวงรีแกมรูปขอบขนาน
ปลายใบแหลม โคนใบมนสอบเข้าหากัน ส่วนขอบใบหยักละเอียดเป็นฟันเลื่อย
ใบมีขนาดกว้างประมาณ 2.5-6 เซนติเมตร และยาวประมาณ 5-8
เซนติเมตร หลังใบเรียบ ส่วนท้องใบมีขนอยู่ประปราย
มีเส้นแขนงใบประมาณ 5-9 คู่ มองเห็นได้ชัดเจน
และก้านใบยาวประมาณ 0.8-2.5 เซนติเมตร
ดอกกระทงลาย ออกดอกเป็นช่อแบบแยกแขนงที่ปลายกิ่งหรือปลายยอด ยาวประมาณ 4-8 นิ้ว ดอกเป็นแบบแยกเพศ ดอกย่อยมีขนาดเล็กและมีจำนวนมาก
ดอกเป็นสีขาวอมสีเหลือง มีกลีบดอก 5 กลีบและมีกลีบเลี้ยงดอก 5
กลีบ โคนกลีบดอกเชื่อมติดกันคล้ายรูประฆัง ปลายกลีบดอกแยกออกเป็นแฉก
มีลักษณะค่อนข้างกลม และมีขนขึ้นประปราย ฐานดอกเป็นรูปถ้วยนูน
กลางดอกเพศผู้มีเกสรอยู่ 5 ก้าน ยาวประมาณ 2.2.5 มิลลิเมตร ส่วนดอกเพศเมียมีเกสรยาวกว่าเกสรเพศผู้และปลายแยกเป็น 3 แฉก โดยจะออกดอกในช่วงเดือนมีนาคมถึงเดือนพฤษภาคม ผลกระทงลาย ผลมีลักษณะค่อนข้างกลม ผลมีขนาดกว้างประมาณ 5-8 มิลลิเมตรและยาวประมาณ
5-10 มิลลิเมตร ผิวผลเรียบ มีลักษณะเป็นพู 3 พู ที่ปลายผลมียอดเกสรเพศเมียติดอยู่
แต่พอผลแก่เต็มที่แล้วเกสรที่ปลายก็จะหลุดออก ผลอ่อนเป็นสีเขียว
พอแก่แล้วจะเปลี่ยนเป็นสีส้มปนเหลืองและแตกออกเป็น 3 ซีก
ในแต่ละผลจะมีเมล็ดอยู่ประมาณ 3-6 เมล็ด (พูละประมาณ 2
เมล็ด)
เมล็ดกระทงลายมีลักษณะเป็นรูปไข่หรือรูปรีและมีเนื้อเยื่อหุ้มเมล็ดสีแดง
เมล็ดมีขนาดกว้างประมาณ 2-3 มิลลิเมตรและยาวประมาณ 3.5-5
มิลลิเมตร โดยจะติดผลในช่วงเดือนกรกฎาคมถึงเดือนตุลาคม
สรรพคุณทางยา
ใบ กระตุ้นประสาท ยาแก้ไข้ลงท้องหรืออาการท้องเดิน
ช่วยรักษาโรคบิด ถอนพิษฝิ่น เมล็ด ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในด้านความจำ
ยาแก้ไข้ ช่วยขับเหงื่อ รักษาโรคเหน็บชา รักษาโรคปวดตามข้อ ปวดตามกล้ามเนื้อ
ยาแก้โรคอัมพาต ผล ช่วยบำรุงโลหิต ช่วยแก้ลมจุกเสียด
ช่วยแก้พิษง ราก ยาแก้ไข้มาลาเรีย
ยาแก้ไข้ลงท้องหรืออาการท้องเดิน แก้อาการปวดท้อง เปลือกต้น ยาแก้ไข้มาลาเรีย แก้อาการบิด
วิธีการใช้
กระตุ้นประสาท
ยาแก้ไข้ลงท้องหรืออาการท้องเดิน ช่วยรักษาโรคบิด ถอนพิษฝิ่น นำใบนำมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน
ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในด้านความจำ ยาแก้ไข้ ช่วยขับเหงื่อ รักษาโรคเหน็บชา
รักษาโรคปวดตามข้อ ปวดตามกล้ามเนื้อ ยาแก้โรคอัมพาต นำเมล็ดมาต้มกับน้ำ
ดื่มรับประทาน ช่วยบำรุงโลหิต ช่วยแก้ลมจุกเสียด ช่วยแก้พิษงู นำผลมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน ยาแก้ไข้มาลาเรีย
ยาแก้ไข้ลงท้องหรืออาการท้องเดิน แก้อาการปวดท้อง นำรากมาต้มกับน้ำ
ดื่มรับประทาน ยาแก้ไข้มาลาเรีย แก้อาการบิด นำเปลือกต้นมาต้มกับน้ำ
ดื่มรับประทาน
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น